پاتوق روابط عمومی

كنش هاي روزانه ما از 2 عامل فرهنگ ( جهت گيريها و بنش ها ) و ساختارها ( عناصر يك نظام و نحوه ارتباط نسبتاً پايدار ميان آنها مانند : ساختار سياسي جامعه ) نشأت مي گيرد .
مشخصات سنت : 1-عقبه تاريخي دارند 2- بسيار در مقابل تغيير مقاومند 3- سنتها معمولاً نگاهباناني دارند ( رسمي يا غير رسمي)
مدرنيسم چيست ؟
مدرنيسم بيشتر نو شدن و تحول در اقتصاد ، تكنولوژي و جوانب ديگر جامعه را در نظر دارد حال آنكه مدرنيته ، نه فقط نو گرايي ، بلكه دريافت ذهني نو از جهان ، هستي ، زمان و تحولي تاريخي است .
بنابراين اگر مدرنيسم ، اعراض و نمودهاي بيروني تمدن جديد غربي است ، مدرنيته عناصر دروني، فكري و فلسفي است .
اما امروزه اين به معناي كلي تري به كار ميرود و منظور از آن پيشرفت تكنولوژي و نوسازي و صنعتي شدن مي باشد ..
اولين جرقه هاي پيدايش مدرنيته در ايران از دوره قاجاريه و مشخصاً ميرزا تقي خان فراهاني زده شد اما به دلايلي همچون سرسپردگي دربار اين حركت ناكام ماند و همزمان با پيدايش انقلاب مشروطه در اواخر حكومت قاجاريه جنبش هاي تجدد خواه در ايران پا به عرصه ظهور رساندند .
در اين تحقيق عمده افكار و ايدئولوژي هاي عمده جنبش هاي فعال از پيدايش انقلاب مشروطه تا پيروزي انقلاب اسلامي و عوامل تزاحم دين با مدرنيسم در اين جريانات به اختصار به بحث گذاشته مي شود :

1- جريان سنت گرايي محافظه كار ( نفي مطلق )
2- جريان مدرنيسم غربگرا 
3- جريان سنت گرايي اصلاح طلب منفعل
4- جريان سنت گرايي اصلاح طلب فعال

1- جريان سنت گرايي محافظه كار ( نفي مطلق )
اين ديدگاه با تجزم بر انديشه ها ، ارزشها و سنتهاي موجود خواهان حفظ وضع موجود بوده و با دگرگونيها ، ابتكارات و نو آوريها در عرصه هاي گوناگون اجتماع ، بدبينانه برخورد و به مخالفت پرداختند .
از جمله ميتوان به محمد باقر مجلسي اشاره كرد كه معتقد بود مردم نبايد درستي و يانادرستي حديثي را با 
(( عقل و فهم )) بسنجند .( حائري ، نخستين روياروييها ، ص 178 تا 179)
همچنين آيت الله احمد نراقي كاشاني ( استاد شيخ اعظم انصاري ) ايشان معتقد بودند : علوم غير ديني در بر دارنده بهجت و سعادتي در علوم عقبي نيست و تنها در بعضي موارد نادر بررسي علوم ديگر را واجب كفايي مي دانند.
و يا ميرزا ابوالقاسم قمي مجتهد حوزه علميه قم ( ميرزا ابوالقاسم گيلاني رشتي ، وفات 1231 ق ) ايشان درباره فيلسوفاني مانند ملاصدرا كه به وحدت وجود باور داشتند ، كفر آنها را ظاهر مي داند .
در اينباره استاد مطهري اين پرسش را مطرح مي نمايد كه چرا در گذشته حوزه هاي علمي و روحاني ما از لحاظ رشته هاي مختلف علوم از تفسير ،تاريخ ،حديث ، فقه ،اصول ، فلسفه و كلام ،ادبيات و حتي علومي ديگري مانند طب و رياضي جامعو متنوع بود و در دوره هاي اخير تدريجاً به محدوديت گراييده است و به اصطلاح در گذشته به صورت جامعه و دانشگاه بود و اخيراً به صورت كليه و دانشكده فقه درآمده و ساير رشته ها از رسميت افتاده است .( شهيد مطهري ، بحثي درباره مرجعيت و روحانيت ، ص 167)
2- جريان مدرنيسم غربگرا ( پذيرش مطلق )
اين جريان ضمن نكوهش خود و ستايش غرب ، تقليد از غرب را در تمام شئون زندگي عامل درمان دردها و راه رستگاري و ترقي مي دانستند و اساساً چون در غرب نسخه تري بر پايه نفي دين است اساس ايدئولوژي اين جريان نفي دين بود و در ايران هم به دليل واماندگي و ناتوانايي ها و همچنين فشارهاي سياسي و مادي غرب شرايط را براي رشد اين جريان مهيا ساخت .

3- جريان سنت گرايي اصلاح طلب منفعل
در اين جريان اصلاح طلبي به صورت ابتدايي و فعال و در پي كسب وجوه مثبت مدرنيسم نيست بلكه در صورت مواجهه با پيامدهاي مدرنيسم در صدد توجيه آن بر مي آيد همچون رويارويي اين ديدگاه با جريان مشروطيت كه در صدد توجيه و تطبيق آن با موازين دين برآمد و اشخاصي مانند نائيني سعي ميكند نهادهاي نوين سياسي را با جنبه هاي گوناگون اسلام همسان سازي و به عنوان بهترين شيوه حكومتي عرضه نمايد .
4- جريان سنت گرايي اصلاح طلب فعال
در اين جريان مبنا و سنتهاي ديني ، تعيين كننده و جهت بخش چهار چوب نوگرايي است و پيشرفت صنعتي غرب را به عنوان يك واقعيت پذيرفته و وجوه مثبت آنرا جهت پيشرفت مي پذيرد و به كاستيهاي خود و مزاياي ديگران پي برده و در پي علاج است . از پيشگامان در اين عرصه ميتوان به اشخاص ذيل اشاره نمود :
استاد شهيد مطهري :
ايشان با استفاده از فقه و فلسفه و كلام سعي در رفع التقاط و جرياناتي افراطي و تفريطي از دين بوده و سعي در پاسخگويي به مسايل عصر معاصر از ديدگاه اسلام يا استفاده از مستقيم از منابع اسلامي به شكلي كه نه محكوم به ناتواني و نه متهم به رعايت از بيگانه مي شد و باعث بوجود آمدن روحيه استقلال طلبي در ميان مردم مي شد .
مرحوم استاد شريعتي :
ايشان هم اسلام را نه به عنوان يك مذهب ( به معنايي كه در غرب رايج است ) يعني نه تنها امريكه تنها به رابطه ميان انسان و خالقش خلاصه گردد بلكه به عنوان يك ايدئولوژي مطرح مي سازد يعني ديدگاهي جامع نسبت به جهان و واقعيت و طرح تحقق كامل استعدادهاي بشري به طوريكه انسان مي تواند پاسخگوي فلسفه وجودي خود باشد همچون جريان گفتمان بازگشت به خويشتن كه از سوي ايشان مطرح گرديد .
سياست اين جريان توانست در جريان تلقي از غرب به عنوان يك كل و تجزيه پذير دانستن آن معتقد به گزينش وجوه مثبت آن بوده و از سويي به نقد وضع موجود كشور مي پرداخت .
 اين سياست به شكل استخراج عناصر ديني ظاهر شد كه كاركرد موثري در بسيج نيروها ي مردمي و آماده سازي آنها براي انقلاب اسلامي و خلع يد مدرنيسم غربگرا را داشته و از طرفي با تخطئه غرب و فسادهاي ناشي از آن پرداخت كه در جهت غرب شناسي و ارائه دركي عميق و كامل از غرب مجالي نگذاشتند .

حال اين سوال اساسي مطرح ميشود كه :
آيا واقعاً دين ( به ادعاي مدنيته غربي ) عامل انحطاط جامعه مي شود ؟
اين دعا از دو جهت آسيب پذير است :
1- از جهت راوانشناختي :
اينكه منحصر كردن علل تحولات اجتماعي در يك علت و يا به عبارت ديگر تك عاملي دانستن تحولات اجنماعي از نظر علمي قابل قبول نيست .
تحولات جامعه از تعامل چهار عامل ذيل مي باشد :
1- طبيعت 2- سياست 3- اقتصاد 4 – فرهنگ 
حال اين مديريت سياسي است كه در فرآيند تحولات جامعه نقش دارد و دين بخشي از فرهنگ است ضمن اينكه فرهنگ جامعه ما تنها وامدار دين نيست بلكه از خصايص ملي و قومي هم بهره گرفته است ( همچون جنگاور بودن ايرانيان )
2- شهادت تاريخ :
ايران در قرون سوم تا پنجم هجري كه اسلام در ايران نقش موثري داشته تأثير اسلام بسي ژرفتر از صنعتي شدن و نفوذ غرب بوده و نه تنها دوران زرين جهان اسلام بوده است بلكه سراسر جهان و سراسر دوران بوده است 

عوامل تزاحم تزاحم يا تفاهم دين با مدرنيسم چيست ؟
رابطه دين با مدرنيسم با توجه به قرائتهاي مختلف ديني به نتايج متفاوت و حتي متضادي مي انجامد و اين تفسير هاي متفاوت معلول 2 علت است :
1- استعدادهاي معارف ديني 2- ساختار شخصيتي قاريان دين 

1-استعدادهاي معارف ديني :
از آنجاييكه دين اسلام مدعي پاسخگويي به مجموعه نيازهاي فردي و اجتماعي انسان مي باشد . پس بايد دين نيازهاي بشر را به طور مستقيم مورد توجه قرار دهد و سيستم فقهي نيازهاي بشري را كه مستقيماً در متون ديني به آنها پرداخته نشده را قابل استخراج بداند و همين سيستم فقهي است كه باعث مي شود دين اسلام در شرايط مختلف به حيات خود ادامه دهد ، البته پاسخ گفتن به چنين سوالي مستلزم كوشش عقلي عظيمي در اجتهاد و دروس خارج حوزوي است .
3- ساختار شخصيتي قاريان دين
ساختار شخصيتي متوليان دين در كيفيت استنباط آنها از معارف ديني تأثيري اساسي دارد و منظور از ساختار شخصيتي ، چارجوب فكري – فرهنگي و ارزشهاي حاكم بر انديشه شخص و درجه آگاهي از زمان خويش را دارد .
اگر متولي دين آگاهي دقيقي از جامعه و زمان خود نداشته باشد و در هنگان تزاحم مصالح جامعه قدرت تشخيص اهم از مهم را نداشته باشد بايد بداند كه آنچه بيان ميكند از موضع و نمايندگي دين است و باعث بيزاري افراد از دين نشود .
نتيجه گيري :
اگر هدف غايي دين حركت به سوي كمال مطلق است پس هيچ خصومتي با پيشرفت در مدرنيسم ندارد ، دين عين مدرنيسم و مدرنيسم بخشي از هدف دين است . دين و مدرنيسم لازم و ملزوم يكديگرند . دين منهاي مدرنيسم ، اثر وجودي مثبت و مفيدي نخواهد داشت و مدرنيسم بدون دين ، فاجعه آميز است همچون پيدايش بحران فردگرايي، بحران معنويت و يا رشد فرهنگ كاسبكارانه و جامعه مصرفي كه از عواقب وجود مدرنيسم منهاي دين در جوامع غربي كنوني است .
دين از طريق معني بخشيدن به حيات انسان و غايت آفرينش و چرايي زندگي او به تلطيف و تعالي مدرنيسم كمك ميكند و با طرح مسايلي همچون كرامت ، تقوي و گرايش قدرتهاي اقتصادي به استثمار و ....به مبارزه با عوارض منفي مدرنيسم غربي مي پردازد
اما دين هر اندازه معقول و منطقي و به دستورهاي اخلاقي آراسته باشد در اذهان مردم ناآگاه و بي دانش است كه در اذهان اجتماعي بسيار عواقب زيانباري به بار مي آورد اين امر مستلزم پالايش مداوم تعاليم ديني و اجتهاد مستمر و اگر دينداران علاوه بر دين ، درك درستي از نظم اجتماعي حاكم بر جهان نداشته باشند ، نميتوانند يك پاسخ ديني مناسب به آن بدهند و پاسخ مبتي بر جهل و عدم آگاهي از اين مسائل معضل آفرين خواهد بود پس تنها راه شناخت جهان و واقعيات آن ، علم است و از اسلام فقط نيروي علم پاسداري ميكند .
شناخت درست تعاليم ديني و مدرنيسم باعث مي شود قادر شويم جايگاه دقيق خود را در عرصه جهاني مشخص نموده و به جاي نفي يا تسليم به نقد و گزينش عالمانه و آگاهانه پرداخته و به تعيين جايگاه خود دردنياي امروز را بپردازيم .

                                                   منبع : دينداري و مدرنيسم در ايران

                                                           

                                                 نوشته : سيد مصطفي تقوي مقدم

                                 

                                                                 نشر عابد  

                                                                مرتضي احمدي - جواد شكوري / پاييز 1390